Karbonmonoksit, doğal gaz, kömür, odun ve tüp gaz gibi yakıtların tam yanmadığı durumlarda ortaya çıkan, kokusuz, renksiz ve tatsız bir gazdır. Fark edilmesi neredeyse imkânsız olduğu için “sessiz katil” olarak da anılır. Ankara’nın uzun kış sezonu boyunca evlerde ısınma cihazlarının aylarca çalışması, bu konuyu her yıl yeniden gündeme getirir. Özellikle bakımı yapılmamış kombiler, banyoda kullanılan eski tip şofbenler, tıkalı bacalar ve kapalı ortamda yakılan mangal ya da sobalar risk oluşturur.
Zehirlenme belirtileri
- Baş ağrısı ve baş dönmesi
- Bulantı, kusma
- Halsizlik, uyku hâli ve dikkat dağınıklığı
- Nefes darlığı, çarpıntı
- İlerleyen durumlarda bilinç bulanıklığı ve bayılma
Bu belirtiler gribe benzediği için kolayca gözden kaçabilir. Evde birden fazla kişinin aynı anda benzer şikâyetler yaşaması, evden çıkınca rahatlama hissi ve belirtilerin ısınma cihazı çalışırken artması karbonmonoksit şüphesini güçlendirir.
Şüphe anında ne yapılmalı?
Kapı ve pencereleri hemen açın, ısınma cihazını kapatın ve ortamdaki herkesi temiz havaya çıkarın. Belirti gösteren kişiler için vakit kaybetmeden 112’yi arayın. Bilinci kapalı ya da nefes almayan biri varsa ambulans gelene kadar temel ilk yardım adımları uygulanmalıdır. Kendinizi iyi hissetseniz bile zehirlenme şüphesinde sağlık kontrolünden geçmek önemlidir.
Kombi ve şofben bakımı
Kombinin yılda bir kez, ısınma sezonu başlamadan önce yetkili servis tarafından bakımının yapılması önerilir. Bakım sırasında brülör, eşanjör, baca bağlantısı ve yanma ayarları kontrol edilir. Kombi ya da şofben, havalandırması yetersiz küçük banyo veya kapalı balkon gibi alanlara kurulmamalıdır. Cihazın etrafının eşyayla kapatılması da hava akışını bozar.
Baca ve havalandırma
Baca bağlantısının sızdırmaz olması, bacanın kuş yuvası, is veya molozla tıkanmamış olması gerekir. Rüzgârlı havalarda geri tepme yaşanabilen binalarda baca kontrolü ayrıca önem kazanır. Soba kullanılan evlerde soba yatmadan önce söndürülmeli, sobanın üzerinde ve yakınında yanıcı eşya bırakılmamalıdır.
Karbonmonoksit dedektörü
Ev tipi karbonmonoksit dedektörleri, gaz belirli bir seviyeye ulaştığında sesli uyarı verir. Dedektörü ısınma cihazının bulunduğu alana ve yatak odalarına yakın konumlandırmak, pillerini düzenli test etmek gerekir. Yaşlı yakınların ve küçük çocukların bulunduğu evlerde dedektör özellikle önemlidir; diğer önlemler için yaşlılar için güvenli ev ve evde çocuk güvenliği sayfalarına bakabilirsiniz.